Szymbark na Kaszubach większości osób kojarzy się automatycznie z jednym – słynnym Domem do Góry Nogami. Tymczasem ta niewielka miejscowość i jej najbliższa okolica kryją o wiele więcej atrakcji: od niezwykłych rekordów Guinnessa, przez mocne lekcje historii, aż po spokojne leśne ścieżki i jeziora idealne na popołudniowy piknik. Kto wpadnie tu tylko na 15 minut, żeby zrobić zdjęcie przy odwróconym domu, traci sporą część tego, co Szymbark ma do zaoferowania.
Poniżej znajdziesz praktyczny przewodnik po tym, co zobaczyć w Szymbarku poza Domem do Góry Nogami: gdzie iść, ile czasu zarezerwować, na co przygotować dzieci, gdzie zaparkować i jak sprytnie ułożyć plan dnia, aby nie krążyć bez sensu między atrakcjami.
Centrum Edukacji i Promocji Regionu – serce Szymbarku
Większość najciekawszych atrakcji Szymbarku skupia się na terenie Centrum Edukacji i Promocji Regionu (CEPR). To zorganizowany kompleks, do którego kupuje się jeden bilet wstępu obejmujący kilka obiektów. Dom do Góry Nogami jest tylko jednym z nich – i wcale nie najciekawszym, jeśli spojrzeć od strony historii czy kaszubskiej kultury.
Jak działa zwiedzanie CEPR – praktyczne podstawy
CEPR jest ogrodzonym terenem z kasami przy wejściu. Po zakupie biletu wchodzi się na obszar przypominający duży skansen z rozrzuconymi po terenie obiektami. Część z nich można oglądać samodzielnie, do innych wchodzi się z przewodnikiem o wyznaczonych godzinach. W sezonie letnim wejścia organizowane są stosunkowo często, poza sezonem – rzadziej, dlatego dobrze jest zgrać godzinę przyjazdu z rozkładem zwiedzania.
W praktyce najlepiej wygląda to tak:
sprawdzenie na tablicy przy kasie, kiedy startuje najbliższa tura z przewodnikiem,
dostosowanie kolejności zwiedzania tak, aby najpierw zobaczyć obiekty z przewodnikiem, a w przerwach odwiedzać te dostępne samodzielnie,
zostawienie Domu do Góry Nogami na później, gdy największe grupy zdążą już przejść.
Średnio na spokojne przejście całego terenu potrzeba od 2 do 4 godzin, zależnie od tego, czy podróżujesz z dziećmi, czy zatrzymujesz się przy każdej tablicy informacyjnej.
Inne obiekty na terenie CEPR, oprócz Domu do Góry Nogami
Dom do Góry Nogami stoi praktycznie przy wejściu i kusi, aby zacząć właśnie od niego. Lepiej jednak skierować się dalej w głąb kompleksu. Na terenie CEPR znajdziesz m.in.:
Najdłuższą deskę świata – rekord Guinnessa,
Dom Sybiraka i repliki obozowych baraków,
Dom Powstańca Polskiego z Adampola,
Replikę bunkra Gryfa Pomorskiego,
Stary dwór kaszubski, kuźnię, piec chlebowy i inne obiekty dawnej wsi,
Mini-browar, wędzarnię, piekarnię z możliwością degustacji wybranych produktów,
małą strefę rozrywki dla dzieci (park linowy, plac zabaw, zjazdy),
amfiteatr i scenę, gdzie odbywają się koncerty oraz wydarzenia regionalne.
Każdy z tych punktów ma swój klimat. Jedne przyciągają rodziny z dziećmi, inne bardziej dorosłych, których interesuje historia XX wieku albo kaszubska tradycja.
Rekordy i niezwykłe konstrukcje – najdłuższa deska świata i nie tylko
Jedną z rzeczy, które robią wrażenie w Szymbarku, są rozmaite rekordowe obiekty. Część z nich wygląda na lekką turystyczną ciekawostkę, ale w tle często kryje się fragment lokalnej tradycji – jak choćby kaszubskie stolarstwo czy dawne budownictwo drewniane.
Najdłuższa deska świata – jak wygląda w praktyce
Najbardziej znany rekord to najdłuższa deska świata. Została wycięta z jednego drzewa (dębu) i ma długość ponad 36 metrów. Stoi pod zadaszeniem, dzięki czemu można przyjrzeć się z bliska strukturze drewna i wyobrazić sobie skalę pracy przy jej przygotowaniu. Obok znajdują się tablice opisujące proces powstawania deski: od ścięcia drzewa, przez obróbkę, po wpis do Księgi Rekordów Guinnessa.
Praktyczne wskazówki:
miejsce jest łatwo dostępne nawet dla wózków dziecięcych,
w upalny dzień warto zatrzymać się tu na chwilę w cieniu,
jeśli jedziesz z dziećmi w wieku szkolnym, to dobry moment, by wytłumaczyć, jak kiedyś obrabiano drewno ręcznie.
Najdłuższa deska pozwala też lepiej zrozumieć, dlaczego Kaszuby słynęły z dobrej jakości ciesiołek i dlaczego do dziś ta część Polski kojarzona jest z drewnianym budownictwem letniskowym.
Dom Sybiraka – podróż w trudną historię
Tuż obok rekordowej deski znajduje się Dom Sybiraka – drewniany dom sprowadzony z terenów dzisiejszej Rosji, zbudowany przez polskich zesłańców na Syberii. To nie jest „lekka” atrakcja, ale jedna z ważniejszych lekcji historii, jakie można przeżyć w Szymbarku.
W środku zobaczysz oryginalne sprzęty, fotografie oraz eksponaty pokazujące, jak wyglądało życie polskich rodzin wywiezionych w głąb ZSRR. Przewodnik zazwyczaj opowiada o:
warunkach transportu na Sybir,
budowie takich domów w ekstremalnych warunkach klimatycznych,
codziennym życiu – zdobywaniu jedzenia, ogrzewaniu domu, chorobach,
późniejszych losach Sybiraków, którzy wrócili do Polski lub rozjechali się po świecie.
Dla wielu osób wizyta w Domu Sybiraka jest mocniejszym przeżyciem niż wejście do Domu do Góry Nogami. Z tego powodu dobrze jest odpowiednio przygotować starsze dzieci – wytłumaczyć, że to miejsce poświęcone prawdziwym ludziom i ich historii.
Inne rekordowe lub nietypowe obiekty
Choć najdłuższa deska świata przyciąga najwięcej uwagi, na terenie CEPR można znaleźć też inne nietypowe elementy, np.:
największy fortepian na świecie (eksponat, niekoniecznie zawsze dostępny do gry),
różne formy drewnianych rzeźb nawiązujących do kaszubskiej kultury,
konstrukcje pokazujące możliwości tradycyjnego ciesielstwa.
Takie „smaczki” warto uwzględnić zwłaszcza wtedy, gdy w grupie są osoby o różnym poziomie zainteresowania historią. Jedni chętniej posłuchają przewodnika, inni skupią się na bardziej „instagramowych” kadrach.
Źródło: Pexels | Autor: Belle Co
Historia i pamięć – bunkier Gryfa Pomorskiego i ekspozycje wojenne
Szymbark to miejsce, w którym historia XX wieku jest obecna niemal na każdym kroku. Poza Domem Sybiraka mocne wrażenie robi replika bunkra Tajnej Organizacji Wojskowej Gryf Pomorski oraz związane z nią opowieści o konspiracji na Kaszubach.
Bunkier Gryfa Pomorskiego – zwiedzanie z przewodnikiem
Replika bunkra znajduje się na terenie CEPR, w lekkim oddaleniu od głównego ciągu zwiedzających. To dobrze – w środku jest niewiele miejsca, więc wejścia odbywają się w małych grupach, niemal zawsze z przewodnikiem. Warto poczekać na swoją kolej, bo komentarz osoby oprowadzającej jest kluczowy, aby zrozumieć kontekst.
elementy uzbrojenia i łączności (makiety, repliki).
Panuje tam półmrok, co potęguje wrażenie ciasnoty i zagrożenia. Osoby z silną klaustrofobią mogą poczuć dyskomfort – w ich przypadku lepiej zostać na zewnątrz i wysłuchać opowieści przewodnika przy wejściu. Dzieci w wieku wczesnoszkolnym zazwyczaj radzą sobie dobrze, ale przed wejściem warto powiedzieć im, że będzie ciemno i wąsko.
Kto to byli żołnierze Gryfa Pomorskiego
Tajna Organizacja Wojskowa Gryf Pomorski działała na Pomorzu podczas II wojny światowej. Skupiała konspiratorów, którzy prowadzili:
dywersję wobec okupanta,
akcje wywiadowcze,
pomoc ludności cywilnej i osobom ukrywającym się.
Bunkier w Szymbarku jest rekonstrukcją jednego z takich miejsc, gdzie żołnierze ukrywali się, odpoczywali, planowali działania. Dla osób interesujących się historią to ważny punkt wycieczki – pokazuje mniej znaną część ruchu oporu, poza stereotypowo kojarzonymi regionami.
Ekspozycje wojenne i upamiętnienia rozsiane po terenie
Poza samym bunkrem, na terenie CEPR znajdziesz kilka mniejszych miejsc pamięci – tablice, symboliczne groby, pomniki. Warto na nie zwrócić uwagę, szczególnie jeśli w grupie są osoby starsze, dla których tematy wojenne wciąż są bardzo osobiste. To także dobra okazja do cichej rozmowy w rodzinnym gronie o losach dziadków czy pradziadków.
Jeśli chcesz odciążyć emocjonalnie najmłodszych, dobrze układać plan zwiedzania naprzemiennie: po silniejszych wrażeniach z bunkra czy Domu Sybiraka zrobić przerwę na lżejszą atrakcję – choćby wyjście na plac zabaw czy krótką wizytę w strefie gastronomicznej.
Kaszubska kultura w praktyce – skansen, chleb i regionalne smaki
Szymbark to jedno z lepszych miejsc na Kaszubach, by zobaczyć, jak wyglądała dawna kaszubska wieś – nie na zdjęciach, ale w naturalnej skali, z zapachem drewna, dymu z pieca i świeżo pieczonego chleba. Na terenie CEPR działa coś na kształt mini-skansenu, a do tego zaplecze gastronomiczne oparte na lokalnych smakach.
Stary dwór kaszubski i zabudowania gospodarcze
W części skansenowej znajdziesz kilka odtworzonych (lub przeniesionych) budynków z okolicznych wsi. Przeważają konstrukcje drewniane i szachulcowe, typowe dla Kaszub. Wchodząc do środka, można zobaczyć:
układ izb w tradycyjnym domu,
meble i sprzęty codziennego użytku,
narzędzia pracy w polu i w gospodarstwie,
elementy regionalnego stroju, tkaniny, hafty.
Takie zwiedzanie nabiera sensu, gdy nie ogranicza się tylko do szybkiego przejścia. Dobrze jest zatrzymać się choć na chwilę przy jednym z pomieszczeń i spróbować odtworzyć oczami wyobraźni rytm dnia – od wczesnego wstawania, przez prace polowe, po wieczorne spotkania przy stole.
Jeżeli jedziesz z dziećmi, pomysłowym sposobem na zainteresowanie ich przeszłością jest zadawanie prostych pytań: „Gdzie tu stoi szafa?”, „Jak myślisz, gdzie chowano ubrania?”, „Który kąt był najcieplejszy?”. Takie małe „zabawy w detektywa” sprawiają, że nawet kilkuletnie maluchy zwracają uwagę na detale.
Piec chlebowy i pokaz wypieku – zapach, który przyciąga
Jedną z najbardziej charakterystycznych atrakcji jest piekarnia z tradycyjnym piecem chlebowym. O określonych porach dnia obsługa pokazuje, jak przygotowuje się chleb, jak działa piec i kiedy wypiek jest gotowy. Często jest też możliwość spróbowania świeżego pieczywa na miejscu.
Tu przydają się dwie praktyczne wskazówki:
obserwuj tablice z godzinami wypieków – dobrze dopasować do nich przerwę w zwiedzaniu,
jeśli w planie masz obiad w Szymbarku, nie przejadaj się chlebem, bo porcja świeżej kromki potrafi zaskakująco mocno nasycić.
Wokół pieca chlebowego zwykle panuje spory ruch, ale warto przeczekać chwilę, aby podejść bliżej i zobaczyć wnętrze pieca oraz technikę wsuwania i wyjmowania bochenków. To wciąż żywe rzemiosło, które w wielu miastach zniknęło już dawno temu.
Kuchnia kaszubska – czego spróbować na miejscu
Na terenie CEPR i w bezpośrednim sąsiedztwie kompleksu działa kilka punktów gastronomicznych. Jeśli chcesz spróbować regionalnych kaszubskich smaków, zwracaj uwagę na takie pozycje w menu jak:
zupa rybna – często na bazie lokalnych ryb z pobliskich jezior,
śledź po kaszubsku – w słodko-kwaśnej zalewie z cebulą i przecierem pomidorowym,
kartoflanka lub inne proste zupy na bazie ziemniaków,
Dania dla dzieci i osób mniej odważnych kulinarnie
Jeśli ktoś woli prostsze smaki, w większości lokali przy CEPR znajdzie klasyczne, „bezpieczne” dania. Zdarza się, że dzieci po spróbowaniu zupy rybnej czy śledzia wracają do sprawdzonych opcji, więc dobrze mieć plan B. Zazwyczaj w karcie pojawiają się:
placki ziemniaczane lub ziemniaki z sosem,
pierogi (często ruskie albo z mięsem),
kotlety schabowe czy drobiowe w wersji „dla niejadka” – z frytkami i surówką,
naleśniki z serem lub dżemem.
Kolejki w porze obiadowej bywają długie, więc jeśli podróżujesz z małymi dziećmi, lepiej zjeść wcześniej lub wybrać mniej oblegany punkt gastronomiczny tuż przy parkingu, a nie w samym środku kompleksu.
Słodkie akcenty – miody, ruchanki i drożdżówki
Po spacerze dobrze zatrzymać się przy stoiskach ze słodkościami. W sezonie pojawiają się lokalni producenci sprzedający:
miody z okolicznych pasiek,
ruchanki – smażone placuszki drożdżowe, podawane zazwyczaj z cukrem pudrem,
tradycyjne drożdżówki lub sękacze sprowadzane z regionu.
To niezły pomysł na mały zapas „pamiątek do zjedzenia”. Jeśli wracasz jeszcze tego samego dnia, miód czy suche ciastka spokojnie przetrwają podróż i wieczorne próbowanie przy kuchennym stole.
Praktyczne informacje – jak zaplanować wizytę w Szymbarku
Żeby naprawdę skorzystać z bogactwa atrakcji w Szymbarku, przydaje się rozsądny plan dnia. Kompleks jest większy, niż wygląda na pierwszy rzut oka, a łatwo zgubić czas między kolejnymi punktami programu.
Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie
Na spokojną wizytę, łącznie z przerwami na jedzenie i zdjęcia, dobrze jest zarezerwować:
minimum 3–4 godziny – jeśli interesuje cię tylko część atrakcji,
około 5–6 godzin – gdy chcesz zobaczyć większość ekspozycji, łącznie z Domem Sybiraka, bunkrem, rekordowymi obiektami i skansenem.
Rodziny z dziećmi często spędzają tu niemal cały dzień, wplatając w zwiedzanie zabawę na placu zabaw, lody czy spokojny spacer po okolicy. Niezłym rozwiązaniem jest przyjazd tuż po otwarciu – zanim zrobi się tłoczno – i zaczęcie od miejsc, gdzie tworzą się kolejki (np. Dom do Góry Nogami, bunkier, Dom Sybiraka), a dopiero potem przejście do spokojniejszych części terenu.
Najlepsza pora roku na odwiedziny
Szymbark działa praktycznie cały rok, ale odbiór miejsca mocno zależy od sezonu.
Wiosna – mniej tłumów, przyjemna temperatura, część atrakcji plenerowych już funkcjonuje; dobra opcja na wycieczkę szkolną lub rodzinny wypad poza sezonem.
Lato – najwięcej turystów, ale też pełna oferta: działające wszystkie punkty gastronomiczne, żywsze życie w skansenie, częstsze pokazy wypieku chleba. W upały teren bywa męczący, warto wtedy robić przerwy w cieniu.
Jesień – spokojniejsza atmosfera, ładne tło do zdjęć dzięki kolorowym lasom, czasem krótsze godziny otwarcia poszczególnych obiektów, więc przed wyjazdem dobrze sprawdzić aktualne informacje.
Zima – mniej osób, zupełnie inny klimat (szczególnie przy zaśnieżonych zabudowaniach), ale część atrakcji może być ograniczona; najlepiej upewnić się telefonicznie lub na stronie CEPR, co jest czynne.
Bilety i zwiedzanie z przewodnikiem
System biletowy bywa aktualizowany, natomiast przeważnie obowiązują bilety łączone na kilka atrakcji. Zanim wyruszysz, sprawdź:
czy dostępne są pakiety rodzinne – zwykle bardziej opłacalne niż kupowanie wejściówek osobno,
godziny wejść do bunkra i Domu Sybiraka – często wchodzą tam tylko grupy z przewodnikiem,
czy planowane są dodatkowe wydarzenia (festyny, koncerty, kiermasze), które mogą zmienić organizację ruchu i ceny biletów.
Zwiedzanie z przewodnikiem zdecydowanie wzbogaca odbiór miejsc pamięci. Jeśli wybierasz się w kilka osób, można dołączyć do grupy zorganizowanej na miejscu lub wcześniej zarezerwować oprowadzanie, szczególnie w sezonie wysokim.
Parking, dojazd i poruszanie się po terenie
Do Szymbarku najczęściej dojeżdża się samochodem. Przy kompleksie znajduje się duży parking, ale w letnie weekendy i święta potrafi się szybko zapełnić. W takiej sytuacji:
przyjedź wcześniej, zwłaszcza jeśli zależy ci na miejscu w cieniu,
zaplanuj dodatkowe 10–15 minut na dojście do głównego wejścia, gdy trzeba zaparkować nieco dalej.
Dla osób niezmotoryzowanych dostępne są połączenia autobusowe z większych miejscowości kaszubskich (np. Kościerzyna). Rozkłady kursów zmieniają się sezonowo, dlatego dobrze jest je sprawdzić na bieżąco, a na powrót zaplanować wcześniejszy autobus, by uniknąć nerwowego biegu z końca trasy zwiedzania.
Infrastruktura dla rodzin, seniorów i osób z ograniczeniami ruchowymi
Teren CEPR jest częściowo dostosowany do wózków – zarówno dziecięcych, jak i inwalidzkich. Główne alejki są utwardzone, natomiast niektóre budynki (szczególnie te w skansenowej części) mają wysokie progi i wąskie drzwi. Dobrze wziąć to pod uwagę przy planowaniu zwiedzania z osobą, która porusza się o kulach albo na wózku.
Dla rodzin przydatne mogą być:
przewijaki w toaletach – nie zawsze w każdym budynku, więc czasem trzeba przejść kawałek,
ławki i zadaszone wiaty, gdzie można usiąść, nakarmić dziecko czy po prostu odpocząć,
plac zabaw – przydaje się, gdy najmłodsi mają dość słuchania o historii i chcą się po prostu wybiegać.
Seniorzy i osoby mniej sprawne ruchowo zwykle radzą sobie dobrze na głównych trasach. Trudniejsze mogą być jedynie wejścia do ciasnych ekspozycji, jak bunkier, oraz strome schodki w niektórych drewnianych budynkach. W takich sytuacjach część grupy może poczekać na zewnątrz i posłuchać przewodnika.
Źródło: Pexels | Autor: Du Tử Mộng
Co jeszcze zobaczyć w okolicy Szymbarku
Wielu turystów traktuje Szymbark jako główny punkt dnia, ale okolica obfituje w miejsca warte krótkiego podjazdu lub dłuższego spaceru. Jeśli masz samochód i odrobinę energii, możesz połączyć kilka atrakcji w jeden wyjazd.
Jeziora i leśne ścieżki w sercu Kaszub
W niedużej odległości od Szymbarku znajdują się liczne jeziora, m.in. Ostrzyckie czy Patulskie. Nad ich brzegami działają ośrodki wypoczynkowe, plaże, wypożyczalnie kajaków i rowerów wodnych. Krótki wypad nad wodę po intensywnym zwiedzaniu to dobre przełamanie dnia – zwłaszcza w ciepłe miesiące.
Las wokół wsi sprzyja także spokojnym spacerom. Wystarczy odejść kilkaset metrów od głównego parkingu, by wejść na leśne ścieżki, gdzie słychać tylko ptaki i wiatr. To kontrast wobec gwaru na terenie centrum; część osób celowo zostawia sobie taką „leśną przerwę” jako reset między kolejnymi mocnymi punktami historycznymi.
Wieżyce – punkt widokowy na „Szwajcarię Kaszubską”
Niedaleko Szymbarku znajdują się Wieżyce – jedno z wyższych wzniesień na Pojezierzu Kaszubskim. Na szczycie stoi wieża widokowa, z której rozpościera się panorama okolicznych jezior, lasów i pagórków. W pogodny dzień widać z niej dobrze, jak bardzo pofałdowany jest ten fragment Pomorza.
Wejście pod wieżę wymaga krótkiego podejścia pod górę przez las, ale ścieżka jest dobrze oznaczona i nadaje się także dla starszych dzieci. Dla wielu osób to obowiązkowy punkt po wizycie w Szymbarku – najpierw historia i kultura, potem nagroda w postaci widoków.
Regionalne muzea i lokalne inicjatywy
W promieniu kilkunastu–kilkudziesięciu kilometrów od Szymbarku znajdziesz kilka mniejszych muzeów i izb regionalnych poświęconych Kaszubom. W zależności od tego, gdzie nocujesz, możesz:
zajrzeć do lokalnych izb pamięci z eksponatami etnograficznymi,
wziąć udział w warsztatach haftu, ceramiki czy nauki kaszubskiej gwary,
poszukać niewielkich galerii z rękodziełem – szczególnie w bardziej turystycznych miejscowościach wypoczynkowych.
Takie dodatki świetnie domykają obraz regionu. Szymbark daje mocne pierwsze wrażenie, a małe, kameralne inicjatywy pokazują, że kaszubska kultura to nie tylko skanseny, ale także współczesne życie mieszkańców.
Jak łączyć atrakcje „lekkie” i „ciężkie” w planie dnia
Szczególnie przy wyjazdach rodzinnych dużym wyzwaniem jest odpowiednie ułożenie kolejności zwiedzania. Szymbark łączy atrakcje widowiskowe z tymi bardzo obciążającymi emocjonalnie. Dobrze jest świadomie mieszać oba typy doświadczeń.
Propozycja rytmu zwiedzania dla rodzin
Przy jednym dniu w Szymbarku sprawdza się schemat „poważnie – lekko – poważnie – lekko”. Przykładowo:
start od Domu do Góry Nogami i najdłuższej deski – coś efektownego na rozgrzewkę,
przejście do skansenu i pieca chlebowego – spokojniejsze, bardziej „dotykalne” doświadczenie,
wizyta w Domu Sybiraka i bunkrze – mocniejsza, historyczna część dnia,
zakończenie na placu zabaw, przy jeziorze lub w restauracji – czas na rozmowę i złapanie oddechu.
Taki rytm pomaga uniknąć przemęczenia dzieci oraz dorosłych. Jeśli widzisz, że młodsi uczestnicy wycieczki zaczynają się nudzić lub marudzić, lepiej elastycznie przesunąć część planu na później niż forsować kolejne „poważne” miejsce.
Rozmowy po trudnych ekspozycjach
Dom Sybiraka, bunkier Gryfa Pomorskiego czy tablice poświęcone ofiarom wojen budzą silne emocje także u dzieci. Zamiast liczyć, że „same zapomną”, dobrze po prostu porozmawiać – bez patosu, na spokojnie, dostosowując język do wieku. Proste pytania typu „Co cię tu najbardziej zdziwiło?” albo „Co byś zrobił, gdybyś musiał mieszkać w takim bunkrze?” często otwierają ważne wątki.
W praktyce wiele rodzin robi tak, że właściwe rozmowy odbywają się dopiero wieczorem, po powrocie. Wtedy jest już dystans, emocje trochę opadły, a w pamięci zostają konkretne obrazy, do których można się odnieść.
Szymbark jako punkt wypadowy na dłuższy pobyt na Kaszubach
Dla części osób Szymbark to tylko przystanek w drodze nad morze albo jednodniowa wycieczka z Trójmiasta. Nic nie stoi jednak na przeszkodzie, by uczynić z niego fragment dłuższego pobytu w regionie i spokojniej poznawać okolicę.
Noclegi w pobliżu i wioski letniskowe
W promieniu kilku kilometrów od Szymbarku znajdziesz kwatery agroturystyczne, domki letniskowe, pensjonaty i małe ośrodki wczasowe. Najczęściej usytuowane są nad jeziorami lub w bezpośrednim sąsiedztwie lasu, co pozwala połączyć „szkolną” część wyjazdu (muzea, ekspozycje) z zwykłym odpoczynkiem na świeżym powietrzu.
Rodziny z dziećmi często wybierają domki z własnym kawałkiem podwórka – wieczorem można rozpalić ognisko, pograć w piłkę, spokojnie przegadać dzień. Dla par lub mniejszych grup dobrym wyborem bywają kameralne pensjonaty nastawione na gości aktywnych (np. z wypożyczalnią rowerów).
Łączenie Szymbarku z Trójmiastem lub Kaszubskim Parkiem Krajobrazowym
Jeśli bazą wypadową jest Gdańsk, Gdynia lub Sopot, Szymbark da się bez problemu wkomponować w tygodniowy pobyt. Jednego dnia kultura i historia na Kaszubach, innego plaża lub zwiedzanie miasta. Dzięki temu obraz regionu nie ogranicza się tylko do molo i deptaków.
W pobliżu leży też Kaszubski Park Krajobrazowy, idealny na piesze wędrówki, wycieczki rowerowe i obserwację przyrody. Dwa–trzy dni spędzone na przemian w lesie, nad jeziorami i w miejscach takich jak Szymbark często robią większe wrażenie niż pośpieszne „odhaczanie” kolejnych znanych punktów na mapie.
Źródło: Pexels | Autor: Alex Blokstra
Mniej oczywiste atrakcje w samym Szymbarku
Jeśli Dom do Góry Nogami i kilka najbardziej obleganych punktów masz już za sobą, dobrze rozejrzeć się za miejscami, które część grup omija lub traktuje po macoszemu. Zwykle jest tam spokojniej, a przewodnicy mają więcej czasu na opowieści wykraczające poza standardowy scenariusz.
Ekspozycje o życiu codziennym na Kaszubach
Poza spektakularnymi obiektami w Szymbarku znajdują się skromniejsze, ale bardzo plastyczne wystawy poświęcone codzienności sprzed kilkudziesięciu i kilkuset lat. W drewnianych chatach można zobaczyć:
tradycyjne kuchnie z piecami i naczyniami używanymi na co dzień,
izby mieszkalne z prostymi meblami, skrzyniami, tkaninami i świętymi obrazami,
narzędzia rolnicze i sprzęty gospodarskie, które jeszcze dla dziadków wielu dzisiejszych nastolatków były czymś oczywistym.
To dobre miejsce, by pokazać młodszym, jak wyglądało życie „bez prądu”, z wodą noszoną ze studni i ogrzewaniem opartym wyłącznie na piecu. Zamiast długich wykładów wystarczą proste porównania: ile czasu kiedyś zajmowało pranie czy przygotowanie obiadu.
Rzemiosło i tradycyjne warsztaty
W zależności od sezonu i dnia tygodnia na terenie kompleksu działają stanowiska rzemieślników. Nie zawsze są widoczne z głównej ścieżki, dlatego dobrze dopytać w kasie albo u przewodnika, co akurat funkcjonuje. W programie bywają m.in.:
pokazy wypieku chleba lub podpłomyków z możliwością spróbowania jeszcze ciepłych kromek,
prezentacje snycerki, czyli kaszubskiego rzeźbienia w drewnie,
warsztaty zdobienia drobnych przedmiotów w tradycyjne wzory.
Dla dzieci i nastolatków kontakt z kimś, kto na ich oczach „wyczarowuje” z drewna łyżkę lub ozdobną deskę, często jest bardziej angażujący niż oglądanie gotowych eksponatów za szybą. Dorośli z kolei mogą dopytać o technikę, o to skąd bierze się drewno i jak długo trwa nauka takiego fachu.
Małe detale, które łatwo przeoczyć
Przy szybkim tempie zwiedzania giną czasem drobiazgi. Warto zwolnić i zwrócić uwagę na:
napisy i inskrypcje na elementach architektury – wiele z nich jest w języku kaszubskim, co samo w sobie bywa dobrą okazją do rozmowy o regionalnej tożsamości,
ornamenty na belkach, drzwiach i okiennicach – skromne, ale bardzo charakterystyczne dla regionu,
fotografie archiwalne, które pokazują te same miejsca kilkadziesiąt lat wcześniej.
Dobrym sposobem jest umówienie się z dziećmi na małe „polowanie na szczegóły”: kto znajdzie najciekawszy napis, najdziwniejsze narzędzie albo najbardziej ozdobne drzwi, ten wybiera później lody czy deser.
Praktyczne wskazówki, które ułatwiają pobyt
Poza klasycznymi informacjami o parkingu i dojeździe kilka detali potrafi realnie poprawić komfort całej wizyty – szczególnie gdy jedziesz większą grupą lub z małymi dziećmi.
Jak uniknąć największych tłumów
Najbardziej oblegane są letnie weekendy i długie weekendy, zwłaszcza w środku dnia. Jeśli masz elastyczność, dobrym rozwiązaniem bywają:
przyjazd w tygodniu poza sezonem wakacyjnym – wtedy często możesz dołączyć do mniejszych grup z przewodnikiem,
wejście tuż po otwarciu lub na 2–3 godziny przed zamknięciem – Dom do Góry Nogami i główne ekspozycje można wtedy obejrzeć bez przepychania się.
W deszczowe dni część osób rezygnuje z przyjazdu, tymczasem większość ważniejszych obiektów i tak znajduje się pod dachem. Trzeba tylko zadbać o przeciwdeszczowe okrycie na przejścia między budynkami.
Co zabrać ze sobą
Nawet przy krótkiej wizycie drobne przygotowanie robi różnicę. W praktyce przydają się:
wygodne buty – teren jest rozległy, a część ścieżek ma nierówne podłoże,
lekka kurtka lub bluza – w niektórych budynkach i w bunkrze bywa chłodno także latem,
mały plecak z wodą i przekąską, zwłaszcza jeśli podróżujesz z dziećmi,
gotówka na drobne wydatki – większość punktów obsługuje karty, ale przy małych stoiskach sezonowych różnie z tym bywa.
Osoby planujące dłuższe fotografowanie mogą zabrać dodatkową baterię do aparatu lub powerbank. Tempo zwiedzania bywa nierówne – łatwo „przeklikać” dużo zdjęć w kilku pierwszych miejscach, a później zabraknie energii sprzętu tam, gdzie naprawdę chciałoby się coś uchwycić.
Wyżywienie na terenie i w okolicy
Na terenie CEPR działają punkty gastronomiczne nastawione na szybkie posiłki – zupy, klasyczne dania obiadowe, przekąski oraz desery. Ceny są typowe dla popularnych atrakcji turystycznych, więc przy większej rodzinie warto wcześniej przemyśleć budżet.
Jeśli zależy ci na spokojniejszym obiedzie, możesz:
zjeść wcześniej, zanim tłumy zorganizowanych grup wyjdą z pierwszych ekspozycji,
zaplanować późny obiad w jednej z restauracji w okolicznych miejscowościach wypoczynkowych – często oferują lokalne dania w mniej „festynowej” atmosferze.
Niektórzy decydują się na rozwiązanie mieszane: na terenie kompleksu jedzą coś lekkiego, a większy posiłek zostawiają sobie na wieczór, już poza Szymbarkiem. Sprawdza się to szczególnie wtedy, gdy połączysz wizytę z pobytem nad jednym z pobliskich jezior.
Szymbark z dziećmi w różnym wieku
Inaczej zwiedza się z trzylatkiem, inaczej z uczniami podstawówki, a jeszcze inaczej z nastolatkami. Trasa w Szymbarku jest na tyle elastyczna, że przy odrobinie planu da się dopasować tempo i akcenty do każdej grupy wiekowej.
Najmłodsi (przedszkolaki)
Dla maluchów kluczowe jest urozmaicenie i częste przerwy. W praktyce przydaje się:
skrócenie czasu w najbardziej „gadanych” miejscach – lepiej raz wyjść z przewodnikiem wcześniej niż ciągnąć znużone dziecko na siłę,
wykorzystanie otwartych przestrzeni – kawałek trawy obok głównej ścieżki bywa lepszy niż kolejny, nawet ciekawy, eksponat,
traktowanie Domu do Góry Nogami, placu zabaw i ewentualnie wieży widokowej jako głównych punktów dnia, a reszty jako opcjonalnych dodatków.
Przy bardzo małych dzieciach dobrym rozwiązaniem bywa wózek terenowy lub nosidło, bo choć dystanse nie są ogromne, kumulują się przy kilkukrotnym krążeniu między budynkami.
Dzieci szkolne
Uczniowie w wieku 7–12 lat często najwięcej wynoszą z wizyty, jeśli dostaną konkretne „zadania”. Można umówić się, że każdy:
wybiera jeden eksponat, który opisze później reszcie rodziny,
spisuje (albo fotografuje) trzy rzeczy, o których wcześniej nie miał pojęcia,
zadaje przewodnikowi przynajmniej jedno pytanie, nawet proste.
W ten sposób wizyta zmienia się z biernego oglądania w trochę bardziej aktywne poznawanie. Dobrze działa też wciągnięcie dzieci w planowanie dnia: niech same zdecydują, czy po poważnej części trasy chcą najpierw lody, spacer do lasu czy krótki odpoczynek na ławce.
Nastolatki i młodzi dorośli
Starsze dzieci i nastolatki różnie reagują na tego typu miejsca – od autentycznego zainteresowania po pozorne znudzenie. Zwykle pomagają dwa podejścia:
oddanie im części kontroli – niech wybiorą, które wątki historyczne zgłębią bardziej, a które tylko „zaznaczą”,
łączenie treści historycznych z szerszym kontekstem: migracje, tożsamość regionalna, pamięć o przodkach.
Dobrym pomysłem bywa poproszenie o kilka zdjęć z komentarzem: „Gdybyś miał pokazać znajomym trzy rzeczy z Szymbarku, które coś dla ciebie znaczą – co by to było?”. Zmusza to do selekcji i refleksji bez moralizowania.
Pomysły na tematyczne wizyty i wyjazdy
Zamiast traktować Szymbark jako pojedynczą atrakcję, można wokół niego zbudować cały, tematyczny dzień lub nawet krótki wyjazd. To szczególnie przydatne dla nauczycieli, wychowawców czy rodzin, które lubią bardziej uporządkowane zwiedzanie.
Dzień z historią najnowszą
Osoby zainteresowane XX wiekiem mogą skupić się na obiektach związanych z Syberią, wojną i oporem zbrojnym. Taki scenariusz często obejmuje:
Dom Sybiraka z relacjami zesłańców,
bunkier Gryfa Pomorskiego i ekspozycję poświęconą podziemiu,
wybrane tablice pamięci i miejsca poświęcone ofiarom totalitaryzmów.
Dopełnieniem bywa wieczorna rozmowa przy ognisku lub w pensjonacie, z książką albo krótkim filmem dokumentalnym. Dla klas szkolnych dobrze działa wcześniejsze wprowadzenie na lekcji historii, a po powrocie – praca projektowa zamiast klasycznego „sprawozdania z wycieczki”.
Śladami kultury kaszubskiej
Drugi wariant to skupienie się bardziej na kulturze i języku regionu. Oprócz wybranych ekspozycji w Szymbarku można wtedy:
zorganizować krótki warsztat z elementami języka kaszubskiego,
odwiedzić lokalną izbę regionalną w jednej z pobliskich miejscowości,
spróbować dań kuchni kaszubskiej w restauracji lub gospodarstwie agroturystycznym.
W ten sposób Szymbark staje się nie tylko „miejscem z odwróconym domem”, ale punktem startowym do szerszego poznawania Kaszub – ich muzyki, kuchni i codzienności mieszkańców.
Rodzinny weekend „miękko-historyczny”
Dla rodzin, które nie chcą przytłoczyć dzieci zbyt dużą dawką trudnych treści naraz, sprawdza się rozłożenie wizyty na dwa dni. Przykładowy układ:
dzień pierwszy: lżejsze atrakcje Szymbarku (Dom do Góry Nogami, skansen, warsztaty rzemieślnicze),
popołudnie nad jeziorem lub w lesie, nocleg w okolicy,
dzień drugi: wybrane „mocniejsze” ekspozycje, połączone z wizytą w innym, mniejszym muzeum lub punkcie widokowym.
Takie rozłożenie treści zmniejsza zmęczenie psychiczne, a jednocześnie pozwala spokojniej wracać do trudniejszych wątków już po wyjeździe. W praktyce wiele rodzin, które raz spróbują takiego „miękkiego” podejścia, planuje kolejne wyjazdy w podobnym rytmie.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Co warto zobaczyć w Szymbarku poza Domem do Góry Nogami?
Poza słynnym Domem do Góry Nogami w Szymbarku warto odwiedzić przede wszystkim teren Centrum Edukacji i Promocji Regionu (CEPR). Znajdziesz tam m.in. Najdłuższą deskę świata (rekord Guinnessa), Dom Sybiraka, Dom Powstańca Polskiego z Adampola, replikę bunkra Gryfa Pomorskiego oraz zabytkowy dwór kaszubski z kuźnią i piecem chlebowym.
Dodatkowo na terenie CEPR są też: mini-browar, wędzarnia, piekarnia z degustacjami, mała strefa rozrywki dla dzieci (park linowy, plac zabaw, zjazdy) oraz amfiteatr, w którym odbywają się wydarzenia regionalne.
Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie Szymbarku i CEPR?
Na spokojne zwiedzanie całego terenu CEPR warto zarezerwować od 2 do 4 godzin. Dolna granica wystarczy, jeśli oglądasz obiekty bardziej „po łebkach”, górna – gdy podróżujesz z dziećmi, robisz przerwy i zatrzymujesz się przy większości ekspozycji oraz tablic informacyjnych.
Jeśli planujesz także spacer po okolicy, piknik nad jednym z pobliskich jezior lub udział w wydarzeniu w amfiteatrze, dobrze jest poświęcić na Szymbark praktycznie cały dzień.
Czy Szymbark i CEPR są odpowiednie dla dzieci?
Tak, Szymbark jest dobrym kierunkiem na rodzinny wypad. Na terenie CEPR są atrakcje typowo „rodzinne”, jak Dom do Góry Nogami, rekordowa deska, plac zabaw czy park linowy. Teren jest w dużej mierze dostępny dla wózków, a część tras prowadzi w cieniu drzew.
Warto jednak pamiętać, że niektóre ekspozycje – szczególnie Dom Sybiraka i bunkier Gryfa Pomorskiego – pokazują trudne tematy związane z wojną i zesłaniami. Starsze dzieci warto wcześniej przygotować, wyjaśniając, że to miejsca poświęcone prawdziwej historii i ofiarom konfliktów.
Jak zorganizowane jest zwiedzanie CEPR w Szymbarku?
CEPR to ogrodzony teren z kasami przy wejściu. Kupujesz jeden bilet, który obejmuje kilka obiektów na terenie kompleksu. Część z nich zwiedza się samodzielnie, do innych wchodzi wyłącznie z przewodnikiem o określonych godzinach.
Najlepsza strategia to: po wejściu sprawdzić na tablicy, kiedy ruszają najbliższe tury z przewodnikiem, zacząć od obiektów wymagających oprowadzania (np. bunkier, Dom Sybiraka), a w przerwach odwiedzać atrakcje dostępne bez przewodnika. Dom do Góry Nogami opłaca się zostawić na później, gdy największe grupy już przejdą.
Jakie „rekordy” i nietypowe konstrukcje można zobaczyć w Szymbarku?
Najbardziej znany rekord to Najdłuższa deska świata – ponad 36-metrowa deska wycięta z jednego dębu, wpisana do Księgi Rekordów Guinnessa. Stoi pod zadaszeniem, można podejść bardzo blisko i obejrzeć ją z każdej strony, a obok znajdują się tablice opisujące cały proces jej powstania.
Na terenie CEPR znajdują się również inne nietypowe obiekty, m.in. największy fortepian na świecie (ekspozycja), drewniane rzeźby związane z kaszubską kulturą oraz różne konstrukcje pokazujące możliwości tradycyjnego ciesielstwa. To dobre miejsca na zdjęcia i krótkie przerwy między bardziej „poważnymi” punktami programu.
Czy bunkier Gryfa Pomorskiego w Szymbarku jest dostępny dla każdego?
Replika bunkra Gryfa Pomorskiego jest zwiedzana z przewodnikiem, zwykle w małych grupach, ze względu na ograniczoną przestrzeń w środku. Wnętrze jest ciasne, ciemne, z wąskimi korytarzami, co dobrze oddaje realia konspiracyjnego schronu, ale może być trudne dla osób z klaustrofobią.
Osoby silnie reagujące na zamknięte przestrzenie mogą zostać na zewnątrz i posłuchać opowieści przewodnika przy wejściu. Dzieci zwykle dobrze znoszą wizytę, jeśli wcześniej uprzedzi się je, że będzie ciemno, wąsko i trzeba iść spokojnie za grupą.
Czy w Szymbarku są miejsca, gdzie można coś zjeść lub kupić lokalne produkty?
Na terenie CEPR działa piekarnia, wędzarnia i mini-browar, w których można spróbować wybranych regionalnych produktów. Często dostępne są świeże wypieki, wędliny czy lokalne napoje, które świetnie nadają się na przekąskę w trakcie zwiedzania.
W okolicy funkcjonują też inne punkty gastronomiczne, ale wiele osób wybiera właśnie obiekty na terenie CEPR, bo łączą jedzenie z elementem poznania lokalnej kuchni i tradycji kaszubskiej.
Esencja tematu
Szymbark oferuje znacznie więcej niż tylko słynny Dom do Góry Nogami – to miejscowość z licznymi atrakcjami historycznymi, edukacyjnymi i przyrodniczymi.
Centrum Edukacji i Promocji Regionu (CEPR) jest głównym miejscem zwiedzania, działającym jak skansen z jednym biletem obejmującym wiele obiektów.
Zwiedzanie CEPR wymaga zaplanowania czasu (ok. 2–4 godziny) i dostosowania kolejności atrakcji do godzin wejść z przewodnikiem, najlepiej zostawiając Dom do Góry Nogami na później.
Poza odwróconym domem w CEPR znajdują się m.in. rekordowa najdłuższa deska świata, Dom Sybiraka, Dom Powstańca, replika bunkra Gryfa Pomorskiego oraz zabudowania dawnej kaszubskiej wsi.
Rekordowe i nietypowe konstrukcje (jak najdłuższa deska czy największy fortepian) łączą efekt „wow” z promocją lokalnego stolarstwa, ciesielstwa i tradycyjnego budownictwa drewnianego.
Dom Sybiraka i towarzyszące mu ekspozycje stanowią mocną lekcję historii o losach polskich zesłańców, wymagającą wrażliwego przygotowania starszych dzieci.
CEPR łączy atrakcje dla dorosłych (historia XX wieku, kultura kaszubska) z infrastrukturą dla rodzin z dziećmi (strefa zabaw, park linowy, degustacje), dzięki czemu można tu spędzić całe popołudnie.
